Берләшкән Милләтләр Оешмасы

Берләшкән Милләтләр Оешмасы
Берләшкән Милләтләр Оешмасы
	United Nations ; الأمم المتحدة ; Organización de las Naciones Unidas ; 联合国 ; Организация Объединённых Наций ; Organisation des Nations unies ;
	БМО әгъзалары булган дәүләтләр
Штаб-фатир:	Нью-Йорк ; Өстәмә офислар: Женева; Вена; Найроби;
Оешма төре:	халыкара оешма
Рәсми телләр:	инглиз, гарәп, испан, кытай, рус, француз
Җитәкчеләр
Генераль сәркатиб	Антониу Гутерреш
Генераль Ассамблея рәисе	Йозеф Дайс
Иминлек шурасы рәисе	Эммануэль Иссозе-Нгондэ
Нигезләү
БМО уставына кул кую	26 июнь 1945 ел
Уставның эшли башлавы	24 октябрь 1945 ел
UN.org

Берләшкән Милләтләр Оешмасы
Берләшкән Милләтләр Оешмасы
	ингл. United Nations; кыт. 联合国; исп. Naciones Unidas; гарәп. الأمم المتحدة‎; фр. Organisation des Nations unies; рус. Организация Объединённых Наций; алман. Vereinte Nationen; пол. Organizacja Narodów Zjednoczonych
	Байрак[d]
Основатель	СССР, Америка Кушма Штатлары, Кытай Республикасы[d], Украина Совет Социалистик Республикасы, Беларус Совет Социалистик Республикасы, Бөекбритания, Франция, Хәбәшстан, Һиндстан, Канада, Югославия[d], Чехословакия, Австралия, Яңа Зеландия, Нидерланд, Дания, Лүксимбур, Бельгия, Польша, Норвегия, Греция, Согуд Гарәбстаны, Мисыр, Гыйрак, Сүрия, Ливан, Төркия, Иран, Аргентина, Боливия, Бразилия, Чили, Колумбия, Коста-Рика, Куба, Доминикан Җөмһүрияте, Эквадор, Сальвадор, Гватемала, Haiti, Һондурас, Либерия, Мексика, Никарагуа, Панама, Парагвай, Перу, Филиппин, Көньяк Африка Җөмһүрияте, Уругвай һәм Венесуэла
Официальный язык	рус теле, гарәп теле, путуңхуа[d], инглиз теле, француз теле, испан теле һәм кытай теле
Зона обслуживания	бөтен дөнья[d]
Расположение штаб-квартиры	Нью-Йорк, Нью-Йорк, Америка Кушма Штатлары;
Дочерние компании (организации, учреждения)	БМО Иминлек Шурасы, Бөтендөнья интеллектуаль милек оешмасы, Научно-исследовательский институт социального развития ООН[d], Berläşkän Millätlär Ğomumi Assambleyäse, XVF, БМО Икътисади һәм иҗтимагый шурасы[d], Берләшкән Милләтләр Секретариаты[d], BMO Xalıqara Mäxkämäse, Совет по опеке ООН[d], Бөтендөнья ризык программасы[d], Берләшкән Милләтләр Почта администрациясе[d], Мәгариф, фән һәм мәдәният сораулары буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы, Азык-төлек һәм авыл хуҗалыгы оешмасы, ЮНИДО[d], ЮНИСЕФ[d], Программа ООН по окружающей среде[d], Q115952931?, Бөтендөнья сәламәтлек оешмасы, Международное агентство по атомной энергии[d], Качаклар буенча Берләшкән Милләтләр Оешмасы баш комиссары идаралыгы, Q117383815? һәм Контингент Вооружённых сил ООН по поддержанию мира на Кипре[d]
Краткое имя или название	UNO
Категория для сотрудников организации	Категория:Должностные лица ООН[d] һәм Category:UN politician[d]
Государство	бөтен дөнья[d];
Дата возникновения	1945
Основополагающий текст	BMO Nizamı
Руководитель	Берләшкән Милләтләр Оешмасы Генераль сәркатибе
Должность руководителя организации	Берләшкән Милләтләр Оешмасы Генераль сәркатибе
Официальное название	ингл. United Nations
Полученные награды	Тынычлык өчен Нобель премиясе (2002) Пибоди мөкәфәте (1950) премия имени Сахарова[d] (2003) премия Четырёх свобод — Медаль свободы[d]
Заменил	Милләтләр Лигасы
Организационно-правовая форма	международная межправительственная организация[d]
Относится к вики-проекту	WikiProject United Nations[d]
Официальный сайт	un.org [ингл.] [фр.] [исп.] [рус.] [кыт.] [гар.]
Количество подписчиков в соцсети	16 204 666
Собрание работ	Дөнья мәдәнияте милли музее[d]
Официальный цвет	зәңгәр
Административно-территориальная единица	Нью-Йорк
	Логотип РУВИКИ.Медиа Берләшкән Милләтләр Оешмасы РУВИКИ.Медиада

БМО монда китерә. Бу терминның башка мәгънәләрен карау өчен БМО (мәгънәләр) битенә күчегез.

Берләшкән Милләтләр Оешмасы, БМО (ингл. United Nations, рус. Организация Объединённых Наций, гарәп. الأمم المتحدة‎) — үз максаты итеп дөньяда тынычлык һәм иминлекне саклау куйган халыкара оешма. Шулай ук дәүләтләр арасында элемтәләрне үстерүгә көч куя. БМО карарлары Берләшкән Милләтләр Оешмасы системасының күпсанлы махсус максатчан агентлыклары, бәйле оешмалар, шуралар һәм әгъза илләренең структуралары аркылы үтәлә.

Бу - дөньядагы иң зур, иң таныш, иң халыкара дәрәҗәдә күрсәтелгән һәм иң көчле хөкүмәтара оешма.^[15] Берләшкән Милләтләр Оешмасы төп офисы Нью-Йоркта, аның төп офислары белән Женева, Найроби, Вена һәм Гаага.

Тарих

Төп мәкалә: БМО тарихы

Фон

Берләшкән Милләтләр Оешмасы барлыкка килгәнче гасырда, Халыкара Кызыл Хач Комитеты кебек берничә халыкара оешма оешты, кораллы конфликт һәм бәрелеш корбаннарын яклау һәм аларга ярдәм күрсәтү өчен.

Икенче бөтендөнья сугышы союздашлары декларацияләре

Оешма эшчәнлеге һәм структурасы Икенче дөнья сугышы вакытында Һитлерга каршы коалиция илләре тарафыннан төзелгән. «Берләшкән Милләтләр» исеме беренче тапкыр 1942 елның 1 гыйнварында имзаланган Берләшкән Милләтләр Декларациясендә телгә алына.

БМО Низамы^[16] 1945 елда Сан-Франциско конференциясендә раслана, шул ук елның 26 июнендә 51 дәүләт вәкиле тарафыннан имзалана. Уставның көчкә керү датасы (24 октябрь) Берләшкән Милләтләр Оешмасы көне дип билгеләнә.

Киләсе тарих

Оешманың дөнья тынычлыгын саклау миссиясе беренче дистәләрдә АКШ һәм Советлар Союзы һәм аларның союздашлары арасында салкын сугыш белән катлауланды. Аның миссиясе беренче чиратта коралсыз хәрби күзәтүчеләрдән һәм җиңел кораллы гаскәрләрдән тора, мониторинг, отчет һәм ышанычны арттыру ролендә.^[17] Берләшкән Милләтләр Оешмасы әгъзалары 1960-нчы еллардан башлап киң таралган деколонизациядән соң сизелерлек артты. Шул вакыттан алып, 80 элеккеге колония бәйсезлеккә иреште, шул исәптән Попечительләр Советы күзәткән 11 ышаныч территориясе.^[18] 1970-нче елларга БМОның икътисадый һәм социаль үсеш программалары бюджеты тынычлык саклау чыгымнарыннан күпкә артыграк. Салкын сугыш беткәч, БМО күчте һәм кыр эшләрен киңәйтте, төрле катлаулы эшләрне башкарды.^[17]

Структура

Генераль сәркатиб

Төп мәкалә: БМО Генераль сәркатибе

№	Исем	Ил	Эшкә керү вакыты	Эш бетү вакыты
–	Глэдвин Джебб (ингл. Gladwyn Jebb, 1st Baron Gladwyn}})	Бөекбритания (Көнбатыш Европа)	24 октябрь 1945 ел	1 февраль 1946 ел
1	Трюгве Хальвдан Ли	Норвегия (Көнбатыш Европа)	2 февраль 1946 ел	10 ноябрь 1952 ел
2	Даг Хаммаршельд	Швеция (Көнбатыш Европа)	10 апрель 1953 ел	18 сентябрь 1961 ел
3	У Тан	Бирма (Азия)	30 ноябрь 1961 ел	1 гыйнвар 1972 ел
4	Курт Вальдхайм	Австрия (Көнбатыш Европа)	1 гыйнвар 1972 ел	1 гыйнвар 1982 ел
5	Хавьер Перес де Куэльяр (исп. Javier Pérez de Cuéllar Guerra)	Перу (Көньяк Америка)	1 гыйнвар 1982 ел	1 гыйнвар 1992 ел
6	Бутрос Бутрос-Гали	Мисыр (Африка)	1 гыйнвар 1992 ел	1 гыйнвар 1997 ел
7	Кофи Аннан	Гана (Африка)	1 гыйнвар 1997 ел	1 гыйнвар 2007 ел
8	Пан Ги Мун	Көньяк Корея (Азия)	1 гыйнвар 2007 ел	1 гыйнвар 2017 ел
9	Антониу Гутерреш	Португалия (Европа)	1 гыйнвар 2017 ел	Хәзер вазыйфалар башкара Беренче срок вакыты: 1 гыйнвар 2022 елда чыга

Дәүләт-әгъзалар

Башта БМОга Уставны имзалаган 51 ил кергән. 1946—2006 елларда оешмага тагын 141 дәүләт кергән.

2011 елның 14 июль хәләтенә караганда, БМОга 193 дәүләт керә^[19].

Телләр

Төп мәкалә: БМО телләре

БМОда эшне оештыру өчен рәсми һәм эш телләре расланган. Шушы телләрне куллану һәр махсус оешма һәр орган өчен үзгә.

БМО рәсми телләрендә оешманың бөтен документлары чыга. БМО рәсми телләре:

Гарәп теле — 18 декабрь
Инглиз теле − 23 апрель
Испан теле − 12 октябрь
Кытай теле − 20 апрель
Рус теле — 6 июнь
Француз теле − 20 март

Интернет-радио программаларны әзерләүче БМО мультимедиа үзәге битләре: бангла 2018 елның 30 гыйнвар көнендә архивланган. • гарәпчәсе 2017 елның 17 июль көнендә архивланган. • инглизчәсе 2011 елның 5 декабрь көнендә архивланган. • испанчасы 2013 елның 14 октябрь көнендә архивланган. • кытайчасы 2018 елның 29 гыйнвар көнендә архивланган. • португальчасы 2017 елның 16 июль көнендә архивланган. • русчасы 2017 елның 15 июль көнендә архивланган. • суахили 2018 елның 5 февраль көнендә архивланган. • урду 2017 елның 27 июль көнендә архивланган. • һинди 2017 елның 7 июль көнендә архивланган. • французчасы 2017 елның 21 июль көнендә архивланган.

Галерея

Нью-Йорктагы штаб-фатир
Генераль Ассамблея залы
Иминлек Шурасы залы
Икътисади һәм социаль шура залы
Терәк буенча шура залы
Женевада урнашкан БМО бинасы
Женевада урнашкан бина залы
Женевада урнашкан бина алдында байраклар

Искәрмәләр

↑ ^1,0 ^1,1 https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Organizacja-Narodow-Zjednoczonych;3951685.html
↑ ^2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 https://www.un.org/en/our-work/official-languages
↑ https://unstamps.org/about-unpa/history/
↑ FAO // 20th Century Press Archives — 1908.
↑ UNIDO // 20th Century Press Archives — 1908.
↑ UNICEF // 20th Century Press Archives — 1908.
↑ United Nations / Environment Programme // 20th Century Press Archives — 1908.
↑ World Health Organization // 20th Century Press Archives — 1908.
↑ United Nations / High Commissioner for Refugees // 20th Century Press Archives — 1908.
↑ https://www.un.org/en/our-work/maintain-international-peace-and-security
↑ ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942
↑ United Nations // NMVW-collection website
↑ https://www.un.org/en/about-us/un-emblem-and-flag
↑ https://www.un.org/styleguide/pdf/UN_brand_identity_quick_guide_2020.pdf
↑ https://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/international-organization/
↑ БМО Уставы
↑ ^17,0 ^17,1 https://peacekeeping.un.org/en/our-history
↑ https://www.un.org/en/sections/issues-depth/decolonization/index.html
↑ Государства — члены ООН [рус.]

Сылтамалар

Рәсми сайт [ингл.] [исп.] [рус.] [кыт.] [гар.] [фр.]
Гомуми мәгълүмат [ингл.]

[_9049d0e2d40f2455-1] 1,0 ^1,1 https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Organizacja-Narodow-Zjednoczonych;3951685.html

[_0c062cc727431abb-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 ^2,3 ^2,4 ^2,5 https://www.un.org/en/our-work/official-languages

[_a8c9b15608b397d5-3] ttps://unstamps.org/about-unpa/history/

[_0cd1e6374a7b7e04-4] FAO // 20th Century Press Archives — 1908.

[_26c367099527471f-5] UNIDO // 20th Century Press Archives — 1908.

[_a8903fa1226fec6c-6] UNICEF // 20th Century Press Archives — 1908.

[_2d74515ebd713b77-7] United Nations / Environment Programme // 20th Century Press Archives — 1908.

[_d90c760cc1630c89-8] World Health Organization // 20th Century Press Archives — 1908.

[_5ac16f23a4285fe9-9] United Nations / High Commissioner for Refugees // 20th Century Press Archives — 1908.

[_bc4f8066b131a8f5-10] ttps://www.un.org/en/our-work/maintain-international-peace-and-security

[_14fae32a7236714e-11] ROR Data — v1.19 — 2023. — doi:10.5281/ZENODO.7644942

[_9e3af5b6d9b948a2-12] United Nations // NMVW-collection website

[_9ec66cb48e7a8723-13] ttps://www.un.org/en/about-us/un-emblem-and-flag

[_021eaa24843b8cc1-14] ttps://www.un.org/styleguide/pdf/UN_brand_identity_quick_guide_2020.pdf

[15] ttps://www.nationalgeographic.org/encyclopedia/international-organization/

[16] БМО Уставы

[peacekeeping.un.org-17] 17,0 ^17,1 https://peacekeeping.un.org/en/our-history

[18] ttps://www.un.org/en/sections/issues-depth/decolonization/index.html

[19] Государства — члены ООН [рус.]

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

Халыкара оешмалар (төркем)
Дөньякүләм дәүләтара оешмалар	Берләшкән Милләтләр Оешмасы Бөтендөнья банкы төркеме Бөтендөнья сәүдә оешмасы Бөтендөнья таможня оешмасы Интерпол Парламентара берлеге Химик коралларны тыю оешмасы Халыкара түләүләр банкы Халыкара җинаять мәхкәмәсе Халыкара валюта фонды Халыкара диңгез төбе органы
Тематик һәм төбәк дәүләтара оешмалар	Азия хезмәттәшлек диалогы Азия-Тын океан икътисади хезмәттәшлеге Америка дәүләтләре оешмасы Африка Берлеге AUKUS Аурупа берлеге (Аурупа Берлеге җитәкчеләре шурасы * Аурупа Берлеге шурасы) Аурупа Шурасы Аурупадагы иминлек һәм хезмәттәшлек буенча оешма Бәйсез Дәүләтләр Берлеге Бенгаль култыгы күптармаклы техник-экономик хезмәттәшлек инициативасы Бөтен яклы төбәк икътисади партнёрлыгы БРИКС Британ-Ирланд шурасы Бухарест тугызлыгы Вышеград төркеме Гарәп Лигасы ГУАМ Демократия һәм икътисади үсеш оешмасы Зур егермелек Зур җиделек Иберо-Американ дәүләтләр оешмасы Икътисади хезмәттәшлек оешмасы Ислам хезмәттәшлеге оешмасы Кариб дәүләтләре ассоциациясе Кариб җәмгыяте Көнбатыш Африка илләре икътисади җәмгыяте Көнбатыш скандинав шурасы Көнчыгыш Африка җәмгыяте Көньяк Азия төбәк хезмәттәшлеге ассоциациясе Көньяк Америка үсеше һәм алгарышы өчен форум Көньяк Америка милләтләре берлеге Көньяк Африка үсеш җәмгыяте Крайова төркеме Латин Америка һәм Кариб диңгезе бассейны илләре җәмгыяте Латинамерикан парламент Люблин өчпочмагы Меланезия инициатив төркеме МЕРКОСУР Милләтләр Дуслыгы Өч диңгез инициативасы Өч яклы хезмәттәшлек секретариаты Полинезия җитәкчелек төркеме Португал телле илләр берләшмәсе Скандинав шурасы Төньяк Атлантик килешү оешмасы Төрки халыклар мәдәнияте халыкара оешмасы Төрки шура Тын океан утраулары форумы Үзәк Америка интеграциясе системасы Фарсы култыгы гарәп илләренең хезмәттәшлеге шурасы Халыкара икътисадый хезмәттәшлек һәм үсеш оешмасы Халыкара франкофония оешмасы Хәрби статустагы полиция һәм жандармерия көчләренең халыкара ассоциациясе Хәрби статустагы хокук саклау көчләренең Евразия ассоциациясе Һинд океаны тирәлеге ассоциациясе Шанхай хезмәттәшлек оешмасы Яңа үсеш банкы
Дәүләтнеке булмаган халыкара оешмалар	Amnesty International • Гринпис • Халыкара Кызыл Хач комитеты • Халыкара сәүдә палатасы • Бөтендөнья кыргый табигать фонды

Ислам хезмәттәшлеге оешмасындагы әгъза илләр һәм күзәтүче илләр
ИХО әгъзалары	Азәрбайҗан • Алжир • Албания • Әфганстан • Бангладеш • Бәхрәйн • Бенин • Бруней • Буркина-Фасо • Габон • Гамбия • Гвинея • Гвинея-Бисау • Джибути • Мисыр • Индонезия • Үрдүн • Гыйрак • Иран • Йәмән • Камерун • Казакъстан • Катар • Кыргызстан • Комор утраулары • Кот-д'Ивуар • Күвәйт • Лөбнан • Ливия • Мавритания • Малайзия • Мали • Мальдивлар • Марокко • Мозамбик • Нигер • Нигерия • Берләшкән Гарәп Әмирлекләре • Оман • Пакистан • Фәлистыйн • Согуд Гарәбстаны • Сенегал • Сүрия ^* • Сомали • Судан • Сьерра-Леоне • Таҗикстан • Того • Тунис • Төркмәнстан • Төркия • Уганда • Үзбәкстан • Чад
ИХО күзәтүче-илләре	Босния һәм Герцеговина • Русия Федерациясе • Төньяк Кипрның Төрек Җөмһүрияте • Таиланд • Үзәк Африка Җөмһүрияте
ИХО күзәтүче-оешмалары	БМО • Африка Берлеге • Гарәп дәүләтләре лигасы • Икътисади хезмәттәшлек оешмасы • Мороны азат итү милли фронты • ИКО әгъзасы булган дәүләтләрнең парламент берлеге • Бер якка да кушылмаучылык хәрәкәте
^* -2012 елда әгъзалыгы рәсми туктатылган.