Акмәсҗит

Акмәсҗит
Акмәсҗит
Байрак[d]	Илтамга[d]
Находится в пределах природно-географического объекта	Кырым
Часовой пояс	UTC+03:00 һәм UTC+02:00
Город-побратим	Һайделберг, Новочеркасск, Кечкемет, Искешәһәр, Иркутск, Мәскәү, Омск, Улан-Удэ, Сейлем, Русе[d], Падова, Түбән Новгород, Көньяк-Көнбатыш административ округ, Киреч, Донецк, Чернивси һәм Bursa
Официальный сайт	simgov.ru
Уникальный номер ГАР	b9001e55-72ed-43bf-b7eb-41b86a14380e
Глава исполнительной власти	Афанасьев, Михаил Сергеевич[d]
Численность населения	▼340 540 кеше (1 гыйнвар 2021);
Административно-территориальная единица	Акмәсҗит шәһәр шурасы, Акмәсҗит шәһәр бүлгесе, Кырым өлкәсе[d], Кырым АССР һәм Таврия губернасы
Государство	Россия;
Площадь	107 ± 1;
Дата возникновения	1784
Является административным центром	Кырым Җөмһүрияте, Кырым Автономияле Җөмһүрияте, Акмәсҗит шәһәр бүлгесе, Акмәсҗит шәһәр шурасы һәм Акмәсҗит районы
Первое письменное упоминание	II гасыр до н. э.
Официальный язык	рус теле
	Логотип РУВИКИ.Медиа Акмәсҗит РУВИКИ.Медиада

Акмәчет белән бутамагыз.

Акмәсҗит яки Симферополь ( рус. Симферополь, кырымтат. Aqmescit, Акъмесджит) — Кырымда урнашкан шәһәр. Кырым Республкиасының идарә, сәнәгый, мәдәни һәм фәнни үзәге. Кырым ярымутравының үзәгендә урнаша. Әүвәл заманда Aкмәчет урынында скиф мәркәзе, скиф Неаполе, Алтын Урданың Кирмәнчек шәhәре була.

Кырым ярымутравында тагы Акмәчет исемле авыл бар, шуңа күрә рәсми чыганакта Симферополь Акмәсҗит дип йөртелә, ләкин татарча матбугатта Акмәчет атамасы ешрак кулланыла.

География

Акмәсҗит Кырым ярымутравында, Салгир елгасында урнаша. Тимер һәм автомобиль юллары төене.^[7]

Сәгать поясы

Мәскәү вакыты

Акмәсҗит Мәскәү вакыты (Moscow Time Zone, MSK) сәгать поясында урнашкан. UTC белән аермасы +3:00 сәгать тәшкил итә.

Тарих

Алтын Урда чорында татарлар Кирмәнчек шәһәрен салалар, соңрак биредә ак мәчет төзелә һәм Кырым ханлыгы чорында кирмән Акмәчет дип йөртелә башлаган.

Кырым ханлыгы вакытында Бакчасарай ил башкаласы статусына ия булган, ләкин Акмәсҗит шәһәрендә калга (дәүләттә ханнан соң икенче башлык) йорты урнашкан булган.

1781 елда Кырым ханлыгы Россия империясе тарафыннан басып алына. 1783 елда урыслар Акмәчет исемен Симферопольгә үзгәртәләр.

Павел I шәһәргә татар исемен Акмәчет кайтара, ләкин Павел I не үтергәннән соң урыслар яңадан шәһәргә Симферополь исемен бирәләр.

1944 елда Акмәчет шәһәреннән кырымтатарлар сөргенлеккә җибәрелә.

1945 елда Симферополь Кырым Мохтари Җөмһүриятенең башкаласы статусын югалта.

1954 елда Кырым өлкәсе Украинага тапшырыла.

2014 елда Кырым кризисы һәм Кырым статусы турында референдумнан соң Кырым Акмәсҗит башкаласы белән Россия Федерациясенә кире кайтарыла.

Хәзер Акмәчет шәһәрендә Кырымтатар Милли Мәҗлесе урнаша.

Климат

Уртача еллык температура — +10,8 °C
Уртача еллык җил тизлеге — 4,4 м/с
Уртача еллык һава дымлылыгы — 74 %

Акмәсҗит климаты
Күрсәткеч	Гый	Фев	Мар	Апр	Май	Июн	Июл	Авг	Сен	Окт	Ноя	Дек	Ел
Абсолют максимум, °C	20,4	21,9	28,7	31,5	34,2	37,7	39,3	39,5	37,2	33,3	28	25,4	39,5
Уртача максимум, °C	3,9	4,7	9,1	15,9	21,4	25,7	28,9	28,7	23,1	17	10,4	5,6	16,2
Уртача температура, °C	0,2	0,4	3,9	9,9	15,1	19,5	22,3	22	16,9	11,3	5,8	2	10,8
Уртача минимум, °C	−2,9	−3,2	−0,2	4,8	9,5	13,9	16,5	16,1	11,6	6,8	2,2	−1,1	6,2
Абсолют минимум, °C	−26	−30,3	−18,4	−11,1	−8,4	0,7	3,6	3,8	−5,1	−11,4	−21,7	−23,2	−30,3
Явым-төшем нормасы, мм	514
Чыганак: Погода и климат

Халык

1897^[8]	1926^[9]	1939^[9]	1959^[10]	1970^[11]	1979^[12]	1989^[13]	2001^[14]
49 078	86 145	142 634	187 623	249 053	301 505	343 565	363 597

Милли состав (2001): руслар — 66,7%, украиннар — 21,3%, кырымтатарлар — 7,0%, белоруслар — 1,1%.

Административ бүленеш

Киев районы
Тимер юл районы
Үзәк районы

Мәдәният

Кырымтатар академия музыкаль драма театры

Күренекле кешеләр

Измаил Фирдәүс, кырымтатарлардан беренче РКП (б) әгъзасе, сәясәтче.
Шамил Аләдинов

Искәрмәләр

[_959dfd3e8d43d507-1] 1,00 ^1,01 ^1,02 ^1,03 ^1,04 ^1,05 ^1,06 ^1,07 ^1,08 ^1,09 ^1,10 ^1,11 https://tass.com/politics/906463

[_6f1b5a60428bebdb-2] 2,0 ^2,1 ^2,2 https://www.heidelberg.de/hd/HD/Leben/Simferopol.html

[_0ee3ed7135e57f73-3] ttp://admomsk.ru/web/en/city/international/russian#simferopol

[_04fb43973ccad085-4] ttps://www.citypopulation.de/en/russia/cities/southern/

[_a23eb6655380537b-5] 5,0 ^5,1 ^5,2 ^5,3 ОКТМО. 179/2016. Крымский ФО

[_fe9b0f1de6bcd212-6] Crimea has joined the ranks of the world’s ‘gray areas.’ Here are the others on that list.

[7] Акмәшҗиттән поездлар маршрутлары

[8] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=1424

[машке-9] 9,0 ^9,1 http://pop-stat.mashke.org/ukraine-cities.htm

[10] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr59_reg2.php

[11] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr70_reg2.php

[12] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg2.php

[13] ttp://demoscope.ru/weekly/ssp/sng89_reg2.php

[перепись2001-14] ttp://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/total_population/structure_population/sel_1/?box=1.1W&k_t=01&rn=01101&id=&botton=cens_db

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

Русиянең 50 иң зур шәһәре
1 000 000-нан артык кеше	Мәскәү • Санкт-Петербург • Новосибирск • Екатеринбург • Казан • Нижгар • Чиләбе • Самар • Омск • Ростов-на-Дону • Уфа • Красноярск • Воронеж • Пермь • Волгоград
500 000 — 1 000 000 кеше	Краснодар • Сарытау • Төмән • Тольятти • Ижау • Барнавыл • Сембер • Владивосток • Ярыслау • Өркет • Махачкала • Хабарау • Новокузнецк • Ырынбур • Кемерово • Рәзән • Тум • Әстерхан • Пенза • Яр Чаллы • Липецк • Тула
250 000 — 500 000 кеше	Киров • Чабаксар • Калининград • Брянск • Курск • Иваново • Магнитогорски • Улан-Удэ • Тверь • Ставрополь • Акмәсҗит* • Акъяр* • Түбән Тагил • Смоленск • Белгород
Шәһәрләрнең халык саны 2010 халык исәбе буенча китерелгән. * Кырым шәһәрләренең халык саның 2012 елгы мәгълүматлары буенча китерелгән.