Траян
| Траян | |
|---|---|
| лат. Marcus Ulpius Traianus лат. Imperator Caesar Nerva Traianus Augustus лат. Divus Traianus | |
 Марк Ульпий Нерва Траян | |
| Исеме | лат. Marcus Ulpius Traianus |
| Тулы исеме | Marcus Ulpius Nerva Traianus |
| Туган көне | 5 сентябрь 53 |
| Туган җире | Бетика, Испания |
| Вафат көне | август 117[1] (63 яшь) |
| Вафат булган җире | |
| Ватандашлык | |
| Эшчәнлеге | Рим императоры |
| Әтисе | Марк Ульпий Траян[d][3][5] яки Нерва[d] |
| Әнисе | Марция[d] |
| Тормыш иптәше | Помпея Плотина[d][2] |
| Балалары | Адриан[d] |
.jpg)
Марк Ульпий Нерва Траян яки Траян (tat. lat. Trayan, лат. Marcus Ulpius Nerva Traianus) (53-117) - Борынгы Рим императоры 98-117 елларда, гаскәр башлыгы, Антонин нәселеннән. Хәрби трибун. Траян хакимлегендә Рим империясе иң зур биләмәләренә килеп җиткән.
Тарих
Траян Испаниянең аксөяге нәселеннән чыккан. Император Домициан хакимлегендә Траян Өске Алманиядә хезмәт итә башлаган. Хәрби борылыш нәтиҗәсендә Домицианның алмашка килүчесе - Нерва - гаскәрдә бик популяр башлыкны - Траянны үзенең варисын итеп билгеләгән.
Траян 97 елдан Өске Алманиянең җирле башлыгы. Рейн елгасында алманнарга каршы уңышлы сугышкан.
98-117 - Рим императоры. Агрессив һөҗүмчән тышкы сәясәтен, буйсындыру сугышларын үткәргән. Аның хакимиятендә Рим империясе иң зур биләмәләренә килеп җиткән.
Дакияне һәм Аравияне буйсындыру
Траян 101-102 һәм 105-106 сугышлары нәтиҗәсендә даклар җирләрен буйсындырган - Дакия провинциясенә әйләндергән, соңрак Набагей патшалыгын буйсындырган - Аравия провинциясенә әйләндергән.
Парфияне, Әрмәнстанны, Месопотамияне буйсындыру
Парфия патшалыгына каршы сугыш нәтиҗәсендә 114-117 елда Траян патшалыкның башкаласын Ктесифон алган, Бөек Әрмәнияне һәм бөтен Месопотомияне Фарсы култыгына кадәр буйсындырган.
Үткәрелгән сәясәт
Траян үзәкләштерү сәясәтен үткәргән, кол биләүче аксөякләрен бергә туплап ныгыткан, аларның вәкилләре санын Сенатта арттырган, провинциядә яшәгән кешеләргә Римның ватандашы хокукларын биргән.
Шулай ук карагыз
- Кориолан
- Сулла
- Цезарь
- Траян валлары [рус.]тат.
Әдәбият
- М. Грант. «Римские императоры»
- К. Крист. «История времён римских императоров от Августа до Константина»
- С. И. Ковалёв. «История Рима», гл. VII
- Шадрина В. Ю. 2005: Идеологическая политика императора Траяна: ее сущность, особенности и значение: Авт. дисс… к.и.н. М.
- Ю. А. Колосовская. Война Траяна с Даками // Рим и мир племен на Дунае I-IV вв. н.э. — М.: Наука, 2000.
- ↑ Encyclopædia Iranica (ингл.) / N. Sims-Williams, A. Ashraf, H. Borjian, M. Ashtiany — United States of America: Columbia University, 1982. — ISSN 2330-4804
- ↑ Любкер Ф. Plotina (рус.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, (not translated to ru), пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, (not translated to ru), П. В. Никитин, И. А. Смирнов, (not translated to ru), (not translated to ru), (not translated to ru) — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1062.
- ↑ 3,0 3,1 Любкер Ф. Ulpii (рус.) // Реальный словарь классических древностей по Любкеру / под ред. Ф. Ф. Зелинский, А. И. Георгиевский, М. С. Куторга, Ф. Гельбке, П. В. Никитин, (not translated to ru), пер. А. Д. Вейсман, Ф. Гельбке, Л. А. Георгиевский, А. И. Давиденков, (not translated to ru), П. В. Никитин, И. А. Смирнов, (not translated to ru), (not translated to ru), (not translated to ru) — СПб.: Общество классической филологии и педагогики, 1885. — С. 1431—1432.
- ↑ Encyclopædia Britannica (ингл.)
- ↑ Н. О. Ульпии (рус.) // Энциклопедический словарь — СПб.: Брокгауз — Ефрон, 1902. — Т. XXXIVа. — С. 705—706.