Мидхәт Мәүлетев

Мидхәт Рәхмәтулла улы Мәүлетов
Туу датасы	16 февраль 1928(1928-02-16)
Туу урыны	Шланлыкүл, Бүздәк вулысы, Бәләбәй кантоны, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы, РСФСР, СССР
Үлем датасы	8 декабрь 2000(2000-12-08) (72 яшь)
Үлем урыны	Уфа, Башкортстан, Россия
Ил	СССР  Россия
Фәнни өлкә	тау эше, скважиналар бораулау, нефть-газ эше
Эш урыны	Уфа дәүләт нефть техника университеты
Белеме	Уфа дәүләт нефть-техника университеты
Гыйльми дәрәҗәсе	техник фәннәр докторы (1973)
Гыйльми исеме	профессор (1974)
Казанышы	РФТА академигы (1995)
Бүләкләре һәм премияләре	медали ВДНХ[d] Башкорт АССРның атказанган фән эшлеклесе[d]

Мидхәт Рәхмәтулла улы Мәүлетов (рус. Мидхат Рахматуллич Мавлютов; 16 февраль 1928, Шланлыкүл, Бүздәк вулысы, Бәләбәй кантоны, Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы, РСФСР, СССР — 8 декабрь 2000, Уфа, Башкортстан, Россия) — совет һәм Россия тау инженеры, нефть-газ ятмаларын эшкәртү, бораулау технологиясе һәм углеводородлар табу буенча белгеч. Техник фәннәр докторы (1973), профессор (1974), Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең мөхбир әгъзасы (1995), Россия табигать фәннәре академиясе академигы (1995). 1982—1994 елларда һәм 1997 елда Россия Федерациясенең Югары аттестация комиссиясе Эксперт советына керә.

Тормыш юлы

1928 елның 16 февралендә Башкорт АССРның Бәләбәй кантоны Шланлыкүл авылында (хәзерге вакытта торак пункт Башкортстан Республикасының Бүздәк районына карый) туган. 1950 елда Уфа нефть институтын (хәзерге Уфа нефть техник университеты) тәмамлый.

1951 елдан Уфа нефть институтында эшли. 1953—1956 елларда Мәскәү нефть институтында, аннары Уфа нефть институтында хезмәт куя. 1959—1962 елларда тау-нефть факультеты деканы, 1965—1970 елларда — фәнни эш буенча проректор вазифасын били.

1964 елдан нефть-газ скважиналары кафедрасын җитәкли. 1989—1991 елларда «Азимут» конструкторлык-технологик бюросы директоры була, аннары аның фәнни җитәкчесе булып эшли.

2000 елның 8 декабрендә Уфада вафат була.

Фәнни эшчәнлеге

Мидхәт Мәүлетовның фәнни тикшеренүләре нефть-газ ятмаларын эшкәртүгә, бораулау технологиясенә һәм углеводородлар табуга багышланган. Ул скважина төбенә дулкын белән тәэсир итүнең техник чараларын һәм технологияләрен, шулай ук бораулау тизлеген арттыру өчен майлау составларын эшли.

Аның җитәкчелегендә нефть катламнарын икенче тапкыр ачу һәм ремонт алдыннан скважиналарны томалау технологияләре эшләнә һәм гамәлгә кертелә. Ул уйлап табуларга 105 авторлык таныклыгына һәм патентка ия.

Мәүлетов 50 дән артык техник фәннәр кандидатын һәм 19 фән докторын әзерли.

Укытучылык эшчәнлеге

Уфа нефть институтында укыта һәм нефть һәм газ скважиналарын бораулау буенча белгечләр әзерләүче кафедра белән җитәкчелек итә. Институтта өлкән укытучы, доцент, профессор, кафедра мөдире, тау-нефть факультеты деканы һәм фәнни эш буенча проректоры вазифаларын башкара.

Иҗтимагый эшчәнлеге

1995 елда Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясенең нефть һәм газ бүлеге буенча мөхбир әгъзасы итеп сайлана. 1982—1994 елларда һәм 1997 елда Россия Федерациясенең Югары аттестация комиссиясе Эксперт советында тора.

Фәнни хезмәтләре

Мәүлетов нефть-газ ятмаларын бораулау һәм эшкәртү буенча 400 дән артык фәнни һәм укыту-методик хезмәтнең авторы һәм автордашы булып тора. Алар арасында:

• Мавлютов М. Р., Алексеев Л. А., Вдовин К. И., Конесев Г. В., Левинсон Л. М., Матюшин П. Н., Санников Р. Х., Сакаев Р. М., Филимонов Н. М. Технология бурения глубоких скважин: Учебное пособие для вузов. — Мәскәү: Недра, 1982.
• Мавлютов М. Р. Разрушение горных пород при бурении скважин. — Мәскәү: Недра, 1978.
• Мавлютов М. Р. Крепление высокотемпературных скважин в коррозионно-активных средах. — Мәскәү: Недра, 1987.
• Мавлютов М. Р. Смазочное действие сред в буровой технологии. — Мәскәү: Недра, 1993.

Бүләкләре

• «Хөрмәт Билгесе» ордены (1976);
• РСФСРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе (1988);
• БАССРның атказанган фән һәм техника эшлеклесе;
• БАССРның атказанган нефтьчесе (1973);
• СССРның мактаулы нефтьчесе (1978);
• СССР нефть сәнәгате отличнигы (1978);
• СССР Газ сәнәгате министрлыгы отличнигы (1988);
• СССР Фәннәр академиясенең академик Иван Михайлович Губкин исемендәге премиясе (1983, 1987);
• Фән һәм техника өлкәсендә Россия Федерациясе Хөкүмәте премиясе (2000);
• СССР Халык хуҗалыгы казанышлары күргәзмәсенең алтын медале;
• Пётр Леонидович Капица исемендәге «Фәнни ачыш өчен» Россия табигать фәннәре академиясе медале (1995).

Гаиләсе

Ир туганнары: Рәшит Рәхмәтулла улы Мәүлетов, көнчыгышны өйрәнүче, фән докторы; Рифат Рәхмәтулла улы Мәүлетов (1926 елның 20 марты — 2000 елның 25 июле), техник фәннәр докторы, Уфада югары техник белем бирүне оештыручы.

Сылтамалар

• «Башкорт энциклопедиясендә» Мидхәт Рәхмәтулла улы Мәүлетов турында мәкалә (рус.). Башкорт энциклопедиясе.
• Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясе сайтында Мидхәт Рәхмәтулла улы Мәүлетов турында белешмә (рус.). Башкортстан Республикасы Фәннәр академиясе.
• «Tatarica» энциклопедиясендә Мидхәт Рәхмәтулла улы Мәүлетов турында мәкалә (рус.). Татарстан Республикасы Фәннәр академиясенең Татар энциклопедиясе һәм төбәкне өйрәнү институты.