Эчтәлеккә күчү

Иван Грацинский

Мегавики проектыннан
Иван Флор улы Грацинский
Туган көне 2 (13) гыйнвар 1800
Туган җире
Вафат көне 6 (18) май 1887 (87 яшь)
Вафат булган җире
Белеме
Ватандашлык
Тормыш иптәше Дарья Владимир кызы Грацинская (Залежская)
Бүләк һәм премияләре

Иван Флор (Фрол) улы Грацинский (2 (13) гыйнвар 1800, Горетово[d], Рязань губернасы — 6 (18) май 1887, Пермь ) — Россия педагогы, гимназия һәм хатын-кызлар белем бирү системасын оештыручы, яшерен киңәшче[2]. Пермь ир-атлар классик гимназиясе һәм Пермь губернасы укуханәләре директоры (1844—1884), Пермь шәһәренең мактаулы гражданины (1873)[3]. 1842 елгы шәһәр янгыны нәтиҗәләрен бетерүгә, гимназиянең төп уку корпусын торгызуга һәм Пермь губернасында хатын-кызларга урта белем бирүне үстерүгә хәлиткеч өлеш кертә[3].

Тормыш юлы

1800 елның 2 (13) гыйнварында Рязань губернасы Зарайск өязе Горетово авылында авыл диаконы гаиләсендә туа[2]. Башлангыч белемне Рязань руханилар семинариясендә ала, шуннан соң Казан Император университетының сүз сәнгате фәннәре бүлегенә укырга керә, аның тулы курсын 1823 елда кандидат дәрәҗәсе белән тәмамлый[4].

1823 елның августында Беренче Казан гимназиясенә хезмәткә керә: казна хисабына укучы тәрбияләнүчеләр артыннан күзәтүче булып эшли, аннары латин теле, логика һәм фәлсәфәнең башлангыч курсы дәресләрен алып бара[4]. 1831—1833 елларда Казан укыту округы попечителе кушуы буенча Казан университеты фәлсәфә факультетының тарих-филология бүлеге студентларына гомуми һәм Россия географиясе курсын укыта[4].

1835 елда Икенче Казан гимназиясенә тарих һәм статистика өлкән укытучысы итеп билгеләнә[4]. 1837 елда Сембер ир-атлар гимназиясенең инспекторы постына күчерелә, анда 1844 елга кадәр хезмәт итә[4].

Пермь гимназиясе белән җитәкчелек итүе

1844 елда Император боерыгы белән И. Ф. Грацинский Пермь ир-атлар гимназиясе директоры һәм Пермь губернасының халык укуханәләре директоры итеп билгеләнә[2][3]. Хезмәт урынына килгәч, гимназия биналары комплексын юкка чыгарган 1842 елгы янгыннан соң күләмле торгызу эшләре белән җитәкчелек итә[3]. Аның турыдан-туры административ контроле астында уку корпусы яңадан төзелә һәм 1851 елның 29 июнендә тантаналы рәвештә изгеләндерелә[3].

1862 елда гимназия утары территориясендә икенче өчкатлы таш корпус төзелә һәм куллануга тапшырыла, анда гимназия пансионы һәм изге Стефан Великопермский исемендәге йорт чиркәве сыйдырыла[3]. Аз керемле укучыларны социаль яклау өчен директор башлангычы белән «Изге Стефан кардәшлеге» (рус. «Братство святого Стефана») хәйрия җәмгыяте төзелә, ул тәрбияләнүчеләрне кием-салым, аяк киеме һәм уку әсбаплары белән тәэмин итә[3].

Кама буенда хатын-кызларга урта белем бирүне оештыру инициаторларының берсе була: аның ярдәме белән Пермьдә хатын-кызлар курслары ачыла, алар Мария хатын-кызлар гимназиясен гамәлгә кую өчен база булып тора[2][3].

1864 елның 1 гыйнварында хакыйкый дәүләт киңәшчесе чины бирелә[5]. 1873 елның 16 октябрендә Пермь шәһәр думасы шәһәр мәгарифенә керткән күпьеллык өлеше өчен И. Ф. Грацинскийга Пермь шәһәренең мактаулы гражданины исемен бирә[2].

1883 елда Халык мәгарифе министрлыгы ведомствосы буенча күпьеллык хезмәте өчен яшерен киңәшче чинына күтәрелә[6]. 1884 елның 1 гыйнварында Пермь гимназиясенең мактаулы попечителе исемен калдыру шарты белән отставкага чыга[6].

1887 елның 6 (18) маенда Пермьдә вафат була, Спас-Преображение соборы янындагы Архиерей зиратында җирләнгән[2][6].

Гаиләсе

Дарья Владимир кызы Грацинскаяга (кыз фамилиясе Залежская) өйләнгән була. Хатыны иренең иҗтимагый һәм попечительлек эшчәнлегендә актив катнаша, гимназия пансионатын төзекләндерүгә һәм Изге Стефан кардәшлегенең хәйрия программаларына ярдәм итә.

Бүләкләре

  • II дәрәҗә Изге Владимир ордены (1876)[7].
  • I дәрәҗә Изге Анна ордены (1873)[5].
  • I дәрәҗә Изге Станислав ордены (1867)[5].
  • III дәрәҗә Изге Владимир ордены (1861)[5].
  • II дәрәҗә Изге Анна ордены (1854)[5].
  • 40 ел кимчелексез хезмәт иткән өчен аерым хөрмәтләү билгесе (рус. Знак отличия беспорочной службы)[5].

Хәтер

  • 1884 елда Пермь шәһәр думасы карары нигезендә, ир-атлар һәм хатын-кызлар гимназияләренең сәләтле тәрбияләнүчеләренә ярдәм итү өчен, И. Ф. Грацинский исемендәге ике шәһәр исемле стипендиясе булдырыла[3];
  • Педагогик совет карары буенча И. Ф. Грацинскийның портреты Пермь ир-атлар классик гимназиясенең актлар залына эленә[6];
  • Педагогның документлары һәм шәхси материаллары комплексы социаль-сәяси тарих Пермь дәүләт архивында һәм Пермь туган якны өйрәнү музеенда саклана һәм күрсәтелә[3].

Искәрмәләр

  1. ↑ http://enc.permculture.ru/showObject.do?object=1805009707
  2. ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Календарь знаменательных и памятных дат Пермского края на 2025 год (рус.). Пермская государственная краевая универсальная библиотека имени А. М. Горького (20 ноябрь 2024). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  3. ↑ 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 Артемов В. Пермская мужская классическая гимназия и её директор Иван Флорович Грацинский (рус.). Пермский государственный архив социально-политической истории (ПермГАСПИ) (15 май 2023). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  4. ↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Под ред. Н. П. Загоскина. Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Казанского университета за сто лет (1804—1904). Ч. 1 (рус.). Национальная электронная библиотека (РГБ) (1 гыйнвар 1904). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  5. ↑ 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Список гражданским чинам IV класса. Исправлен по 10-е мая 1873 года (рус.). Национальная электронная библиотека (РГБ) (10 май 1873). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  6. ↑ 6,0 6,1 6,2 6,3 Иван Фролович Грацинский, почетный попечитель Пермской гимназии (рус.). Президентская библиотека имени Б. Н. Ельцина (1 гыйнвар 1887). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.
  7. ↑ Список гражданским чинам IV класса. Исправлен по 1-е июня 1879 года (рус.). Национальная электронная библиотека (РГБ) (1 июнь 1879). Мөрәҗәгать итү датасы: 1 октябрь 2026.

Әдәбият

  • Артемов В. 300 лет на службе Отечеству: сборник статей ПермГАСПИ. — Пермь: ПермГАСПИ, 2023. — С. 85—94.
  • Биографический словарь профессоров и преподавателей Императорского Казанского университета за сто лет (1804—1904) / под ред. Н. П. Загоскина. — Казань: Типо-литография Императорского университета, 1904. — Т. 1. — С. 43—44.
Чыганак — https://tt.megawiki.ru/w/index.php?title=Иван_Грацинский&oldid=245523