Көлн

Көлн
алман. Köln
Байрак	Илтамга
Категория для людей, похороненных здесь	Категория:Похороненные в Кёльне[d]
Хештег	Köln
МФА-транскрипция	kœln
Названо в честь	Colonia Claudia Ara Agrippinensium[d]
Этнохороним	Kölner, Kölnerin, Kölnerinnen, Cologner, Kolonjano, colonés, colonesa, Colognais һәм Colognaise
Глава исполнительной власти	Генриетта Рекер[d]
Официальное название	алман. Köln
Площадь	405,01 (31 декабрь 2017)
Категория фильмов, снятых в этом месте	Category:Films shot in Cologne[d]
Является административным центром	Көлн административ бүлгесе[d], Галльская империя[d], Кёльнское курфюршество[d] һәм краевой союз Рейнланд[d]
Государство	Алмания
Часовой пояс	UTC+01:00 һәм UTC+02:00
Краткое имя или название	Kn һәм K
Граничит с	Рейн-Эрфт[d], Рейн-Зиг[d], Рейниш-Бергиш[d], Леверкузен, Меттман, Рейн-Нойс[d] һәм Һүрт
Местный телефонный код	221, 2232, 2233, 2234, 2236 һәм 2203
Официальный сайт	stadt-koeln.de [алм.]
Город-побратим	Liverpul, Эш-сюр-Альзетт[d], Лилль, Льеж, Роттердам, Торино, Кьото, Тунис (шәһәр), Турку, Нойкёльн[d], Клуж-Напока, Тел-Әвив, Барселона, Пекин, Сәләник, Корк, Коринто[d], Индианаполис, Волгоград, Трептов-Көпеник[d], Катовитсе, Бәйтлеһем[d], Истанбул, Рио-де-Жанейро һәм Цзяоцзо[d]
Административно делится на	Инненштадт[d], Роденкирхен[d], Ehrenfeld[d], Chorweiler[d], Порц, Кёльн-Кальк[d], Мүлһайм, Линденталь[d], Nippes[d], Champagne Deutz[d], Мюнгерсдорф[d], Weiden[d], Bocklemünd/Mengenich[d], Poll[d], Bayenthal[d], Зюльц[d], Holweide[d], Dünnwald[d], Dellbrück[d] һәм Rodenkirchen[d]
Участник организации или коллектива	association for pedestrian and bicycle-friendly cities, townships and districts in North Rhine Westphalia[d], Climate Alliance[d], Мэры за мир[d], Städtetag Nordrhein-Westfalen[d], краевой союз Рейнланд[d], Association of German Airports[d], International Association for Sports and Leisure Facilities[d] һәм Лига исторических городов[d]
Находится в акватории или на берегу водоёма	Рейн
Код автомобильного номера	K
Численность населения	▼1 073 096 кеше (30 сентябрь 2022)
Административно-территориальная единица	Көлн административ бүлгесе[d]
Почтовый индекс	51149, 50667, 50668, 50670, 50672, 50674, 50677, 50676, 50678, 50679, 50765, 50767, 50733, 50735, 50737, 50739, 50823, 50825, 50827, 50829, 50833, 50858, 50859, 50931, 50935, 50937, 50939, 50968, 50969, 50996, 50997, 50999, 51061, 51063, 51065, 51067, 51069, 51103, 51105, 51107, 51109, 51143, 51145 һәм 51147
Высота над уровнем моря	59
Описывается по ссылке	meyersgaz.org/pla… [алм.]​ [ингл.] kek-online.de/med…
Логотип РУВИКИ.Медиа Көлн РУВИКИ.Медиада

Кёльн (алман. Köln[kœln], урынчалык: Kölle, ˈkœɫə]) борын заманда лат. Colonia Claudia Ara Agrippinensium) — Алмания Федератив Җөмһүриятенең Төньяк Рейн-Вестфален җирендә шәһәр. Кёльн Алманиянең халкы буенча дүртенче шәһәре. Кёльн Европа тарихында Борынгы Рим чорыннан эз калдырган урын. Кёльн үзенең 1248 елда төзелә башлаган Кёльн чиркәве – Алманиядәге иң мөһим католик чиркәүләрнең берсе белән мәшһүр.

Географик белешмә

Кёльн шәһәре Алманиянең иң зур елгасы — Рейн түбән агымында ярларында утыра. «Рейн» атамасы «чиста» дигәнне аңлата. Әмма, кызганычка каршы, бу бөек елга нык пычранган хәлдә. Аңа шулкадәр күп пычрак сулар аккан, хәтта Рейн Европаның иң пычранган елгасы дип танылды.

Кёльннән көнчыгышта Таулы як (Bergisches Land) һәм Зауэрләнд урнашканнар, көнбатыш тарафта Вилле милли паркы, көньяк-көнбатышта – Эйфель түбәләре, көньяк-көнчыгышта – Рейн сланец таулары. Шәһәрнең иң биек ноктасы (Көнигсфорст ) – диңгез кимленнән 118 м биек, иң түбән җир – Вөрринген бухтасы – 37 м. 2010 елда Кёльндә халык саны нәк 1 млн (1 000 298) кеше тәшкил иткән. Кёльннең үз юлдашчы-шәһәрчекләре бар: Дормаген, Леверкузен, Бергиш-Гладбах, Тройсдорф, Хүрт, Брүл һәм Пүлхайм. Агломерация белән бергә халык саны 2,1 кешегә җитә.

Тарихи белешмә

Кёльн шәһәре бай тарихка ия. 5000 ел элек биредә борынгы кельтлар кала ясаган. Б.э. кадәр 38 елда Марк Агриппа – Рим хәрбие Оппидум Убиориум исеме белән ныгытылган торак пункт нигезли. Кёльн Түбән Алмания вилаятенең башкаласы игълан ителә. 100 ел узуга биредә инде 100 мең кеше яши. Шәһәр аланнар, вандаллар һәм сакслар һөҗүменә уңышлы тора ала. 310 елда биредә Рейн аша беренче, һәм XIX гасырга кадәр бердәнбер күпер салына. 454 елны шәһәрне франклар яулап алганнар. 1942 елны британ һава көчләре шәһәрне һөҗүм итә.

Милли тәшкиләте

Кёльн милли яктан чуар шәһәр. Күпчелекне алманнар тәшкил итә (82,6%). Калганнар — төрле илләрдән күчеп килүчеләр. Иммигрантларның иң зур групплары — төрекләр (6,6%), итальяннар (2%), Югославия халыклары (1,56%), СССР халыклары (0,97%). Шәһәрнең төп халкы алман теленең көнбатыш франк (рейн) диалектының бер төрендә (көлш) сөйләшә. Көлш сөйләшенең типик үзенчәлекләре: G авазының J-га алышынуы, сүз ахыры аваз һәм иҗекләрнең «йотылуы», шулай ук урынчалыкка гына хас сүзләр һәм гыйбарәләр.

Кёльннең урта гасыр корылмалары

• 
  Улрепфорт
• 
  «Изге» Северин кабагы
• 
  Bayenturm
• 
  Hahnentorburg

Эчке торышы

1. Эчке шәһәр 2. Роденкирхен 3. Линденталь 4. Эренфельд 5. Ниппес

6. Хорвайлер 7. Порц 8. Кальк 9. Мүлһайм

Кёльн панорамалары

Кёльндә көз

Рейнның аргы ягыннан ике шәһәргә күренеш

Кёльн үзәге (Зур Мартин чиркәве, Үзәк филармония, рәтүш һ.б.)

Үзәк шәһәрнең Дойц күпереннән күренеш)