Мачали (Каменка районы)

Мачали
	Торак пункт
Мачали
	53°08′19″ с. ш. 43°38′56″ в. д.GЯO
Ил	Россия;
Район	Каменка районы
Тарих һәм география
Сәгать кушагы	MSD
Халык саны
Халык саны	912 кеше
Милли состав	татарлар
Санлы идентификатор
Почта индекслары	442205
Башка мәгълүмат
Латин татар	Maçali
Русча атама	Мочалейка
	mochschool.narod.ru
Показать/скрыть карты
	Мачали на карте Мачали

Бу терминның башка аңлатмалары да бар, аларны карау өчен Мочали битенә күчегез.

Мачали (рус. Мочалейка) — Пенза өлкәсенең Каменка районындагы, Алтавылга керүче татар авылы.

Авылда 2004 елда 402 йортта 912 кеше яшәгән. 2011 елда 358 хуҗалыкта 809 кеше.

Тарихи белешмә

Авылны Арслан Полкаев нигезләгән авылдан чыккан рәшәтенлеләр нигезләгән. 1812 ел сугышында мачалилар батырлыклар күрсәткән. Аеруча Алтынбай Акҗигитов, Баюш Дәүләткилдиев. 1824 елда Александр I Пенза губернасына сәяхәт иткәндә, махсус Мачалида туктала. Аңа татар милли бәйгеләре күрсәтелә. Наполеонга каршы сугыш ветераннары Патша исеменә үтенечләрен җиткерәләр. Таләпләре шундый була: татар авыллары өчен аерым вулыс ясарга; Мачалида базар һәм башлангыч мәктәп ачарга. Чыннан да, 1826 елда Мачалида вулыс идарәсе ачыла. Аңа якын тирәдәге барлык татар авыллары, «Алтавыл» кертелә.^[1]

Мачали мәктәбе

Инкыйлабка кадәр биредә вулыс үзәге, казна мәктәбе урнашкан була. 1912 елда ачылган мәктәптә 40 укучы белем алган. Рус телен укыткан өчен бер елдан соң мәктәпкә ут төртәләр. Октябрь революциясеннән соң 1918 елда Мачалида 5 мәктәп ачыла, урам саен бер, ул мәктәпләр чын мәгънәсендә мәктәпләр булмый, чөнки балаларны чиратлашып җыеп авыл йортларында укытканнар. Мачали вулысы беткәч, вулыс бинасын мәктәпкә тапшыралар. Күп еллар шул мәктәпкә якын тирәдәге татар авылларыннан урта белемне алу өчен укырга йөриләр. Классларда 30 дан артык бала укый. Кызганычка бүгенге көннәрдә мәктәптә балалар бик азайды, чынында сүз тора ничек мәктәпне һәм авылны саклап калу турында.^[2]

Мачали халкык, алтавылдагы башка авыллар белән бергәләп, болгар токымлы булып санала. Бу авыллар: Кыти иле, Рәшәтен, Мачали, Кикино, Кабылкин, Тәләтен.

Танылган шәхесләр

Азиз Акҗигитов, Советлар Союзы Герое.
Закир Тинчурин, ТАССР дәүләт һәм хуҗалык эшлеклесе.
Нәзиф Гилдиев, Пенза татарлары «Якташлар» җәмгыяте элекке рәисе. Пенза татарлары тарихчысы.

Заманында Мачали мәдрәсәсендә беренче татар романчысы Муса Акъегет укыган. Мачали мәктәбендә шагыйрь Хәсән Шабанов укыган.

Искәрмәләр

↑ "История татар Каменского района" И.Гуркин
↑ Каменка районындагы Мачали урта мәктәбенә 100 ел!, archived from the original on 2016-03-04, retrieved 2012-04-29

Чыганаклар

[1] "История татар Каменского района" И.Гуркин

[2] Каменка районындагы Мачали урта мәктәбенә 100 ел!, archived from the original on 2016-03-04, retrieved 2012-04-29

[1]

[2]

Пенза өлкәсе
Пачелма районы	Никиткин • Татар Никольскоесы • Рәшәтен • Чулпан • Нурлы Таң†
Каменка районы	Тәләтен • Кабылкин • Кикин • Мачали (Отчаянка) • Ятмис • Нурлы Таң† • Сталин†
Белинский районы	Качкару
Вадинск районы	Мачали • Лакау (Лака) • Татар Шуриновкасы • Чудовка
Спас районы	Аккүл-Тараклы (Азорки) • Шалдавыч
Сосновоборск районы	Әлмәш • Индерка • Сәләмәс
Городище районы	Түбән Әләзән • Урта Әләзән • Югары Әләзән
Исса районы	Кәмәнәк • Плетневка • Салман
Күзнәй районы	Бистән • Ялгаш • Әләзән • Пәлдәнге • Дәхтәрни • Татар Кынадысы (Кынады-Минәш) • Икенче Тарлак • Марьевка • Якты Юл†
Лунино районы	Шыкша
Шемышейка районы	Оз
Лопатин районы	Иске Вершаут • Иске Карлыган • Берлек • Селәү • Полчаниновка†
Неверкин районы	Абдрахман • Биги (Клявлино • Нади) • Али (Яңа Али) • Дөмавыл • Җәлил • Исәкәй • Колчура • Мансур • Нариман • Мазарлы • Бикмуса (Бикбулат) • Кырнавар • Син Йел (Аделша) • План • Сарбай • Лапа арты†
Никольск районы	Инза
Түбән Ламу районы	Почу